Nasa yuwe (Páez)
Donate About Tutorials FAQ
Living Dictionaries
Nasa yuwe (Páez)
Home
Entries
About Grammar Contributors
Donate About Tutorials FAQ
Terms of Use Privacy Policy Youtube terms Google terms
Entries
  1. penzhi— la abuela
  2. jypẽew-, jypẽewu-— bañarse (con remedio)
  3. dyi'p— en frente de, delante de, ante
  4. ñuty— moco
  5. jweenzh— el agüinche
  6. ña, yã— yucca
  7. tutyj jya'ndysa— la partera
  8. yuwe cjicj-— poner queja
  9. icjni— instrumento para matar
  10. puuty ya'pcyuu-— agredirse (mutuamente)
  11. cjaquima— jáquima
  12. pel upj— cerca de carrizo
  13. ũshi-— regarse, desparramarse
  14. yu'cypeesa— el consejero, que aconseja
  15. vicysa— cazador
  16. fi'jnisa— escritura
  17. dyii-— adentro
  18. yuja'j-, yuja'ja-— tasajear (carne)
  19. cjicj-, cjicje-— poner, colocar
  20. ĩits— maduro
  21. cchaanzha'j-, cchaanzha'ja-— hacer chupar, desinflamar
  22. nyu yuuwa'jsa— la novia, comprometida
  23. shi'ta-— humear
  24. yat cajcue (yat cuejcue)— techo de la casa
  25. pejnd-, pendu-— nadar
  26. fi'fy-, fi'fi-— silbar
  27. tyaja'ja-— poner (varias cosas)
  28. peeygãaweete— amor profundo
  29. we'pe— el páramo (terreno desierto, elevado y sin vegetación)
  30. ĩish— viejo (referiendo a hombre, o a cosa)
  31. yacum— yacuma blanca (planta medicinal)
  32. u'ca-— entrar
  33. castigo cnay-— sufir castigo
  34. caawa'qui'j-, caawa'qui'ji-— hacer masticar, hacer morder
  35. -tjas— como si fuera
  36. pẽ'tjni (T)— la trocha, vereda
  37. cwẽeta tujcaya'— a tocar tambor
  38. atscue-— to fall down, to wobble or totter
  39. yafy menzu— vistazo oblícuo
  40. quiite-, quiitée-— levantarse, madrguar
  41. cjĩtsha— la caña brava del páramo (planta)
  42. yuwe ucje'j-— echar la culpa, juzgar
  43. nuywejy-, nuyweji-— endurecer
  44. yuu-— ser
  45. ñus cnay-— experimentar tristeza
  46. tumb luuch— pichón (ave)
  47. cupjy— la candelilla, luciérnaga
  48. pchĩ'— la mecha, pavesa
  49. ucje-— espinarse, chuzar
  50. pjeelu— careto, cariblanco
  51. jyputa'ta-— coger rastro (repetidas veces)
  52. tjaacue-— sobrar
  53. cuscuscjẽ— pasado mañana
  54. shi'ndy mil— la miel de abeja
  55. atyj pets— thin poncho or blanket
  56. manzmanz— pocos
  57. nus wejya dyi'j— tormenta, tempestad
  58. ñusha puutssa— el que mete la caña en el otro lado del trapiche
  59. wãyãy, wẽyĩy— weasel
  60. tsut pullu— tamal de choclo
  61. sã'jĩ-— 1. alimentar; 2. hacer un flavor
  62. -pcach— hasta
  63. ñus pu'ch-— condolerse, compartir la flicción de otro
  64. cu'ta dyi'tj— el húmero, hueso del brazo
  65. tata lul— el abuelo
  66. atyj— ruana, poncho
  67. tu'ca-— tocar (la puerta)
  68. pichga— anguilla (ave)
  69. mẽpa— ¡Dispare!
  70. claapatu— el garabato
  71. e'nz— dos
  72. yajcy-, yaaqui-, yaacy-— despertar
  73. cu'jsa— bailador
  74. caalisa'j-, caalisa'ja-— to pray
  75. canzh yuu-— to commit adultery
  76. jyãsh-, jyãshi-— vaciar
  77. nus wajwa— llovizna
  78. cpeelu'j-, cpeelu'ju-— hacer rodar
  79. shacue— el abono
  80. wálasa— grande, importante
  81. caanze'j-, caanze'je-(queenze'j-)— to put on an incline
  82. ñusha ej— cañaduzal
  83. tlaapichi— el trapiche
  84. cllumb— el duende
  85. iica'ca-— golpear (repetidas veces), aglomerarse
  86. fiy vit-— confundir, perturbar
  87. cyãa (tyãa)— él, ella, aquél, aquélla
  88. pucacje ntsu'wa— esposa del primo
  89. naa quiwete— en esta tierra, en este mundo
  90. tũchj-, tũchjíi-— quejarse, gemir, pujar
  91. caytjame'j-, caytjame'je-— to embarrass, cause grief
  92. mityj yuc— fondo de la olla
  93. nchi'c nuuchsa— el hijo menor
  94. caanviitu'j-, caanviitu'ju-— to leave
  95. mẽewẽjy— vulture
  96. jycatsunde-— quiarse ruana
  97. pchi'c— padre o madre con el hijo
  98. tandy — redondo
  99. lusiu— rucio
  100. cpunga'j wee— colerín
  101. wẽjẽ— el hambre, escasez
  102. tjẽ'j, tjẽ'cjue— 1. adulto, maduro, título de respeto a mayores; 2. jecho, en sazón (fruta, etc.)
  103. pcãash-, pcjacje-— recoger, cosechar
  104. pesu— el peso (moneda)
  105. ecajuwe'sh— el extranjero
  106. pland pjapj— racimo de plátano
  107. taafiy— el ánima (del difunto)
  108. cuvyasa, cuvytewe'sh— el flautista
  109. shwa'— la cidrayota (planta comestible)
  110. uja'ja-— sembrar (diversas semillas)
  111. qui'p-, qui'pu-— 1. poner, inyectar; 2. nombrar en un puesto
  112. cu'w-, cu'wu-— impartir (luz, calor, frío)
  113. mityjáj-— cocinar
  114. tyweteni— suelto
  115. yat punza— rincón de la casa
  116. cpaanwe'we-— lograr intervenir
  117. vyllill— 1. uña (de persona); 2. dedo (medida, anchura de un dedo); 3. garra (de ave); 4. casco (de caballo); 5. pezuña (de animal)
  118. us— el fríjol
  119. tujnd-, tujndu-— calmarse, cesar
  120. iiyã'yãaja-— puñalarse
  121. paashijca-, paashica-— reirse con los que se ríen
  122. nuuch, nuuchsa— menor, más joven
  123. duu yat— el nido
  124. puuty pyũuscue-— enfadarse, enojarse (mutuamente)
  125. amb-, ambu-— to throw (grains)
  126. pcyuu-— maltratar
  127. spat-spate— parcialmente encogido (las piernas)
  128. mem— el canto, la canción
  129. une tash— mata de hongo
  130. tjune— la lengua
  131. wendy-, wendyi-— querer, amar, gustar
  132. wa'— el rancho, cobertizo
  133. caachinda'j-, caachinda'ja-— to lay the foundation (building a house)
  134. chinda vyllill— el dedo del pie
  135. uy-, uyúu-— 1. ver, encontrar; 2. conseguir, hallar
  136. fitsj— cui, guinea pig
  137. ma'wẽnva— cuandoquiera, cualquier hora
  138. pujnde-, punde-— ofrendar, propiciar a los espíritus
  139. nus wala— aguacero
  140. tpand-, tpandúu-— arrollar, arremangar
  141. ewcha— !Hola! (saludando a un hombre)
  142. tyjicj— la garganta, cuello
  143. yaaca-, yaacáa— sentir dolor
  144. pcalte wete-— pecar, caer en pecado
  145. tyajũ (cyajũ')— entonces
  146. ñu'py le'chcue— agutí, guatín (mamífero roedor)
  147. lash-, lashi-— aflojarse
  148. bu'ch, bu'chi-— to start to boil, to bubble
  149. pu'ch-, pu'chji-— ayudar, apoyar
  150. yuusá— que viene
  151. cuvy— la flauta
  152. ãjmée— insufficient, incomplete, less
  153. quish-, quishi-— consolarse
  154. cpiinda— la guayaba (fruta)
  155. nus pa'j-— llover
  156. ptyute-, ptyutée-— dividirse, separarse, bifurcarse
  157. cats-, catsu-— to sew or stitch
  158. acjicj-, acjicje-— to place on top (large item)
  159. shaacue yuu-— bromear, chancear
  160. cweeyu'j-, cweeyu'ju-— mandar comprar
  161. bite— painted, dyed
  162. mem-, memúu-— cantar
  163. ucue— el plano, la llanura, el llano
  164. much yuu-— volverse sordo
  165. sha'tyj (T)— resbaloso
  166. manzcuẽ— cuanto
  167. cjala— la ahijada
  168. cuse— la mano
  169. well le'chcue, wellcue— periquillo
  170. echtel— perico plomo (aven nocturna, mal agüero)
  171. pi'cy nasa— la gente de la minga ('invitados')
  172. nuype'te-— permitir amanecer
  173. ptjãawe-— hacer daño a una persona, agredir
  174. qui'na- — chorrear
  175. tsu'vy, tsu'vi- (tsũ'vy-)— hincharse
  176. chita-— colgar
  177. tjũ'we chũpy— orejudo
  178. wãwã— el abejorro, abejón (insecto)
  179. puuty ya'pu'ch-, puuty ya'pu'chji-— ayudarse (mutuamente)
  180. caateca-j-, caateca'ja-— hacer subir
  181. ewte neeyũu-— ser salvo
  182. puii we'we-— argumentar
  183. vyllill-, vyllillíi-— escarbar (con uña)
  184. cuw— el tumor, absceso
  185. puuty we'we-— 1. conversar, platicar, charlar 2. orar
  186. cjicjy-, cjicjíi-— aclarar el día
  187. atsejy— be disgusting
  188. ja'll-, ja'lli-— estregar
  189. tjã'tj-, tjã'tja-— roncar
  190. upyni— nacimiento, lugar de nacimiento
  191. le'chcuesa— el niño, la niña
  192. cyeele'j-, cyeele'je-— hacer cosquillas
  193. lech-, lechíi-— hacer cosquillas
  194. lemlem— amarillo claro
  195. cumby— 1. la comadreja (mamífero) 2. ser sobrenatural (mohán o moján)
  196. ncumbale— consuegro
  197. ya'neeyũu-— ser dejado, quedarse involuntariamente
  198. vijcha— pájaro
  199. jypeejini— necesidad
  200. atall we'wetste— lit. at cockrow (at dawn)
← →